تبلیغات
مجتمع آموزشی و پرورشی بصیرت ناحیه 3 شهرستان کرمانشاه - اوقات فراغت

مجتمع آموزشی و پرورشی بصیرت ناحیه 3 شهرستان کرمانشاه

زگهواره تا گور دانش بجوی

پنجشنبه 20 مرداد 1390

اوقات فراغت

نویسنده: خالد سان احمدی   طبقه بندی: مقاله، 

اوقات فراغت، فرصت یا تهدید

 

دیدگاه‌های چند تن از استادان و كارشناسان مسائل تربیتی پیرامون اوقات فراغت

شمارش معكوس 90 روز تعطیلات تابستان آغاز شده است. هر ساله با نزدیك شدن به ایام فراغت دانش‌آموزان از تحصیل، دستگاه‌های مختلف برنامه‌های خود را تحت عنوان «غنی‌سازی اوقات فراغت دانش‌آموزان» اعلام می‌كنند. وزارت آموزش و پرورش، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازمان تبلیغات اسلامی، بسیج و... هر ساله آمار و برنامه‌هایی برای اوقات فراغت گزارش می‌كنند كه غالب آنها را تلاش‌های هنری، نقاشی، خوشنویسی، تذهیب، معرق،كلاس‌های ورزشی و اردو تشكیل می‌دهد. به عبارتی هنر و ورزش همان درس بحث‌‌انگیزی كه در طول سال تحصیلی مورد بی‌مهری و بی‌توجهی‌اند، پس چگونه می‌توان در ترم تابستان باعث شكوفایی خلاقیت دانش‌آموزان شد و در سال تحصیلی تنها به ارائه دروس از پیش تعیین شده فكر كرد؟ چه طور می‌توان در تابستان كودكان را به كتابخانه دعوت كرد ولی در كتابخانه مدارس و كلاس درس تلاشی به این منظور انجام نداد.

كارشناسان مسائل تربیتی در این باره معتقدند در صورتی كه برای پركردن اوقات فراغت برنامه‌ریزی نشود این ایام می‌تواند در شكوفایی استعدادها نقش مهمی داشته باشد و همچنین اگر نظارت كاملی بر روی دانش‌آموزان صورت نگیرد، این ایام می‌تواند به عنوان یك تهدید جدی تلقی شود همان طور كه بسیاری از مشكلات و ناهنجاری‌ها از سوی برخی دانش‌آموزان در ایام تعطیل صورت می‌گیرد، و این نشاندهنده اهمیت ویژه این دوران است كه توجه و برنامه‌ریزی خاصی را می‌طلبد. اما در حال حاضر به رغم وجود متولی اوقات فراغت جوانان، از بین 5/14 میلیون دانش‌آموز كشور تنها ده درصد تحت پوشش برنامه‌های اوقات فراغت بوده و مابقی رها هستند. آمار نشان می‌دهد از حدود یك میلیون و 26 هزار نفر دانش‌آموزی كه در تهران وجود دارد اگر شش ساعت در روز فراغت داشته باشند، حدود 295 میلیون نفر اوقاتی دارند كه می‌توان برای آن برنامه‌ریزی كرد این در حالی است كه حداقل 20 تا 30 هزار نفر پسر 11 تا 21 ساله ساعت بیكاری را در مراكز گیم نت می‌گذرانند و به طور متوسط سالانه 20 میلیارد ساعت اوقات فراغت دانش‌آموزان كشور هدر می‌رود.

اوقات فراغت، آینه فرهنگ جامعه

فاطمه كباری، جامعه‌شناس و پژوهشگر مسائل اجتماعی اوقات فراغت را لحظه‌هایی می‌داند كه فرد فارغ از كار و مسئولیت آن را بر اساس تمایل شخصی خود تنظیم می‌كند و برنامه آن در مورد هركس متفاوت است و به سلیقه نیازهای روحی، سن و توان مالی فرد بستگی دارد.

او می‌گوید: لحظه لحظه اوقات فراغت امروزه از چنان اهمیتی برخوردار است كه حتی از آن به مثابه آینه فرهنگ جامعه یاد می‌كنند. به این معنی كه چگونگی گذراندن اوقات فراغت افراد یك جامعه تا حد بسیاری معرف ویژگی‌های فرهنگی و میزان توسعه‌یافتگی آن جامعه است. بنابراین اگر طرح و نقشه زندگی و كار جوانان با برنامه‌هایی كه برای اوقات فراغت خود تنظیم می‌كنند، مغایرت داشته باشد و یا تفریحات و فعالیت‌های فراغتی آنها با هنجارهای فرهنگی در تضاد می‌باشد اوقات فراغت به یك مشكل اجتماعی مبدل خواهد شد.

امان‌الله قرایی‌مقدم جامعه‌شناس و استاد دانشگاه نیز در این زمینه معتقد است هر كاری كه غیر از كار و حرفه روزانه فرد به اختیار فرد در هر ساعتی از فراغت كه مایل است انجام شود، اعم از تفریح یا انجام كاری سخت و عقب افتاده بازهم جزئی از گذراندن اوقات فراغت محسوب می‌شود. زیرا بر خلاف كار روزانه هیچ اجباری برای انجام آن ندارد و می‌تواند زمان آن را تغییر دهد.

در مجموع هر كاری، حتی سخت و خسته‌كننده كه فرد خارج از زمان كار اصلی روزانه‌اش انجام دهد و موجب احساس رضایت و شادی در فرد شود و برای زمان از دست رفته احساس غبن و ضرر نكند، جزء اوقات فراغت مطلوب فرد محسوب می‌شود. این استاد دانشگاه، وجود نداشتن امكانات و عدم مدیریت منسجم در اوقات فراغت متناسب با نیاز جوانان را یكی از دلایل عمده‌ای می‌داند كه متأسفانه موجب می‌شود اكثر جوانان ما در این فرصت‌ها كه می‌تواند نقش بسیار مهمی در شناسایی و شكوفایی استعدادهای آنها داشته باشد بیش‌تر فرصت‌ها را از دست بدهند و وقت تلف كنند تا اینكه اوقات فراغتشان را سپری كنند.

فرصت یا تهدید

به اعتقاد كباری لحظه‌های فراغت برای جوانان هم می‌تواند سازنده و مفید باشد و هم مخرب و ویرانگر، به تعبیر دیگر فقدان هدف و بی‌برنامه‌گی سبب پیدایش فراغت‌های بیمارگونه و انواع انحرافات و بزهكاری‌ها در جامعه می‌شود. او ادامه می‌دهد: بررسی نحوه گذراندن اوقات فراغت جوانان در سال‌های پیش در فصل تابستان نشان می‌دهد كه در اغلب مناطق شهری به ویژه در شهرهای بزرگ، خیابان‌گردی و رفتن به پارك‌ها و مجموعه‌های تفریحی به عنوان یكی از راه‌های گذراندن اوقات فراغت است كه با توجه به ویژگی فعالیت‌های فرامحلی این سیل عظیم از نیروهای آزاد شده متمایل به فعالیت‌های جمعی و گروهی، در هر لحظه می‌توان انتظار داشت كه هیجانات انباشته آنان تخلیه شده و زمینه بروز هرگونه حادثه یا فعالیت مهار نشدنی را فراهم آورد.

دكتر علی سعیدی كارشناس برنامه‌ریزی و رفاه با اشاره به اوقات فراغت در سال‌های اخیر می‌گوید: در سال‌های اخیر اوقات فراغت، تفریح محسوب شده است، در صورتی كه هم فرصت است و هم تهدید. در گذشته به هر نحوی تلاش می‌كردیم تعطیلات سپری شود. در صورتی كه اوقات فراغت در تمام سال وجود دارد و متأسفانه سازمان‌های دولتی فعالیت‌هایشان را معطوف به پر كردن این اوقات می‌كنند. مكان فراغت محل‌های تفریح نیست و اتفاقاً می‌بینیم كه بیش‌تر اوقات فراغت در خانه می‌گذرد و كمتر می‌توان رفتار افراد را در خانه كنترل كرد، انواع بازی‌های الكترونیكی بچه‌ها را منزوی كرده و حتی شاهدیم كه در كشورهای غربی در مورد چاقی ناشی از این بازی‌ها هشدار می‌دهند.

به گفته این كارشناس دولت‌های رفاهی دنیا در دهه‌های اخیر سعی در كاهش وظایف دیگر و تاكید بر پرداختن به مسائل كودكان دارند و به طور اخص در زمینه اوقات فراغت و مسائل فرهنگی كه با رفتار مردم سروكار دارد وظایفشان را گسترده كرده‌اند.

قرایی‌مقدم هم با توجه به تحقیقات وسیعی كه در مورد گذراندن و مدیریت اوقات فراغت انجام داده است می‌گوید: تحقیقات نشان داده است افرادی كه اوقات فراغت مفید و مطلوبی دارند از لحاظ اقتصادی بازده مطلوب‌تری دارند و همچنین این افراد عمر بیش‌تری می‌كنند. اما چگونگی گذراندن اوقات فراغت بر ابعاد اجتماعی، فرهنگی و حتی سیاسی فرد تاثیرگذار است. به نحوی كه گذراندن اوقات فراغت مطلوب منجر به افزایش سطح شعور، آگاهی و تبادل افكار می‌شود. علاوه بر آن چنانچه افراد اوقات فراغت مفید و مطلوبی داشته باشند، نگاه و بینش سیاسی آنان نیز تقویت می‌شود.

افزایش گرایش به سمت رسانه‌های صوتی و تصویری

اوقات فراغت در حال حاضر بعد رسانه‌ای یافته و بیش‌ترین اوقات فراغت افراد را رسانه‌ها به خود اختصاص می‌دهند. در این میان رسانه‌های مكتوب كمترین زمان و رسانه‌های صوتی و تصویری بیش‌ترین زمان را به خود اختصاص می‌دهند.

دكتر سعید معیدفر، استاد دانشگاه تهران در این باره می‌گوید: علی رغم اینكه میزان تحصیلات و سواد در كشور ما به سرعت در حال افزایش است و انتظار می‌رود كه سهم رسانه‌های مكتوب بیش‌تر شود، اما هنوز در سبد كالای مصرف فرهنگی خانوارها رسانه‌ مكتوب نقش مهمی ندارد.

این جامعه‌شناس گرایش مردم به سمت رسانه‌های صوتی و تصویری را بسیار بالا دانسته و ادامه می‌دهد، مطالعات نشان داده كه بیش از 50% اوقات فراغت افراد صرف رسانه‌های صوتی و تصویری و كمتر از 20% مصرف رسانه‌های مكتوب می‌شود.

اما این استاد دانشگاه گذراندن اوقات فراغت در پای رسانه‌های صوتی و تصویری را مانع خلاقیت و نوزایش روحی و روانی افراد دانسته و می‌افزاید: فرد در برابر این رسانه بیش‌تر دارای نقش انفعالی است در حالی كه در سایر امكانات فراغتی مانند گردش و تفریح فرد قادر به برقراری یك رابطه فعال با دیگران است.

این جامعه‌شناس كه بهره‌برداری از اوقات فراغت از طریق رسانه‌های صوتی و تصویری را خطری برای جوانان و مانع تقویت خلاقیت و آفرینندگی در آنها می‌داند، ادامه می‌دهد: در نهایت ممكن است افراد دچار نوعی از خود بیگانگی شوند چرا كه اوقات فراغت زمانی است كه فرد در آن با بازنگهداری خود از انجام كار موجب تقویت قوای روحی خود می‌شود. اگر این اوقات فراغت صرف اموری كه موجب خلاقیت، نوآوری، احساس ابتكار، بازسازی قوای انسانی در فرد شود می‌تواند نقش اصلی خود یعنی بازآفرینی قوای روحی را ایجاد كند. در غیر این صورت بهره‌برداری زیاد از آنها كه در جامعه و در بین جوانان بسیار معمول است می‌تواند در آینده در فرد حالت سستی ایجاد كرده و نشاط و شادابی را در اوقات فراغت ایجاد نكند.

ضرورت برنامه‌ریزی اوقات فراغت

در بسیاری از كشورهای دنیا برنامه‌ریزی در خصوص اوقات فراغت، از جمله برنامه‌های اولویت دار آنها محسوب می‌شود و مختص فصل خاصی از سال نیست این در حالیست كه در كشور ما مسئولان مدت كوتاهی به تابستان مانده به فكر اوقات فراغت جوانان و برنامه‌ریزی برای آن می‌افتند در حالی كه این امر به طور حتم بی‌فایده خواهد بود.

دكتر سعیدی، در این باره می‌گوید: برای برنامه‌ریزی در این زمینه باید مشخص كرد چه سیاستگذاری باید برای فراغت داشت، آیا آن را یك فرصت برای رشد و تعالی می‌بینیم؟ پس چه زمان‌هایی را می‌توانیم مورد استفاده قرار دهیم و در چه زمان‌هایی؟ آیا این اوقات یك تهدید است، چالش بین این فرصت و تهدید باید در سیاستگذاری در نظر گرفته شود.

وی با اشاره به تبعات هدر رفتن اوقات تاكید می‌كند ما به این سیاستگذاری نیاز داریم چرا كه در غیر این صورت با مسائل مختلفی چون ایدز یا همان چاقی مفرط بچه‌ها مواجه می‌شویم كه نتیجه زمان‌هایی است كه با استفاده از نفوذ ماشین‌های الكترونیكی، بازی‌های آدم‌هایی پدید می‌آورد كه ما نسبت بروز رفتاری آنها شناخت نداریم.

قرایی مقدم نیز كه توجه به بعد اقتصادی در برنامه‌ریزی اوقات فراغت جوانان را بسیار مهم می‌داند، به امكانات محدود تفریحی، ورزشی و فرهنگی و‌... همچنین بالا بودن هزینه‌های استفاده از همین امكانات كه گاهی برای جوانانی از قشر متوسط و ضعیف جامعه غیر ممكن است اشاره كرده و می‌گوید: در واقع برنامه‌ریزی ما برای اوقات فراغت تحت تاثیر اشتغال ما است و چنانچه عمده خانواده‌ها توان مالی برای ساماندهی و نظم بخشیدن اوقات فراغت جوانان در میان اعضای خانواده را ندارند و نمی‌توانند برای سفرهای فصلی، سالانه و یا آخر هفته برنامه‌ریزی اقتصادی داشته باشند به ناچار جوان‌های ما خیلی زود جذب گروه همسالان می‌شوند و اوقات فراغتشان را بیرون از فضای خانواده و با دوستان سپری می‌كنند و به جرأت می‌توان گفت كه یكی از مهم‌ترین عوامل موثر در بروز انواع آسیب‌های اجتماعی مربوط به عدم مدیریت و برنامه‌ریزی صحیح برای بهینه‌سازی اوقات فراغت جوانان و نوجوانان است.

كباری نیز با تاكید بر ضرورت برنامه‌ریزی صحیح برای اوقات فراغت جوانان و نقش موثر آن در پیشگیری از بسیاری آسیب‌های اجتماعی و بزهكاری‌های نوجوانان و جوانان معتقد است كه اكثر برنامه‌های ارائه شده به این منظور در سال‌های گذشته دارای بار مالی برای خانواده‌ها بوده و آن گونه كه باید مورد استقبال و بهره‌برداری جوانان قرار نگرفته ست و این نشان می‌دهد كه مسئولان باید با تعمق بیش‌تری به مقوله اوقات فراغت جوانان نگریسته و برنامه‌هایی را در نظر گیرند كه به جذب بیش‌تر جوانان منجر شده تا مانع بروز عوارض اجتماعی ناشی از بی‌توجهی به این مقوله شود.

نقش كلیدی آموزش و پرورش

بسیاری از كارشناسان معتقدند در حالی كه در آموزش و پرورش امكانات كم نیست اما برنامه‌ای مناسب برای پر كردن اوقات فراغت دانش‌آموزان تهیه نشده است.

فاطمه كباری، در همین زمینه به تركیب جمعیت جوان كشور و فعالیت مستقیم حدود نیمی از جمعیت جوان كشور در محیط‌های آموزشی و همچنین درگیر بودن غیرمستقیم نیم دیگر جمعیت در این امر اشاره كرده و می‌گوید: می‌توان اذعان كرد كه گردش امور در كشور ما با آهنگ‌بخشی آموزشی تنظیم می‌شود، چنان كه با فرارسیدن تابستان و خاموش شدن موتور نظام آموزشی، فعالیت دستگاه آموزش و پرورش رسمی كشور در عمل به پایان می‌رسد و اقدامات جنبی از قبیل تدارك كارنامه تحصیلی، تجهیز فضای آموزشی، تشكیل كلاس‌های تابستانی، تقویتی و جبرانی و برپا داشتن اردوها و برخی كلاس‌های هنری، ورزشی و فرهنگی در بعضی از مدارس و دانشگاه‌ها جایگزین آن می‌شود. به این ترتیب مدارس و دانشگاه‌های كشور به حالت نیمه تعطیل در می‌آید و در نتیجه 16 میلیون جوان به رغم افزایش اوقات فراغت خود با مشكل كمبود امكانات و بی‌برنامگی مواجه می‌شوند. در حالی كه آموزش و پرورش با توجه به تاثیر زیادی كه بر روی جوانان و نوجوانان دارد می‌تواند نقش موثری در غنی‌سازی اوقات فراغت داشته باشد.

علی سعیدی نیز با اشاره به جمعیت جوان ایران می‌گوید: آموزش و پرورش مهم‌ترین سازمان دولتی است كه باید به این موضوع بپردازد. در دوره جدید دانش‌آموزان می‌توانند زمان و مكان را دستكاری كنند و حتی با یك موبایل در كلاس وقت فراغت داشته باشند. این اوقات فراغت فقط به تابستان محدود نمی‌شود پس آموزش و پرورش نقش كلیدی دارد و نه تنها خرج بودجه كه با توجه به افت تحصیلی ناشی از تلف شدن این اوقات می‌تواند با تحقیق، در كنار سایر وظایف، به اوقات فراغت به مثابه شكل‌دهنده سبك‌های زندگی و رفتار بپردازد.

نظرسنجی

    نظر شما در مورد اطلاع رسانی سایت؟





وضعیت آب و هوا

  • آخرین پستها

  • ابر برچسبها

آمار وبلاگ

  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :

مترجم سایت

ساعت فلش